Ten odcinek podcastu to wyczerpująca rozmowa Dr Kasi (dermatologa) z Karoliną Fiołek (kosmetologiem), poświęcona jednej z najpopularniejszych i budzących najwięcej pytań substancji w kosmetyce – retinolowi i jego pochodnym. Ekspertki omawiają, jak retinol działa na skórę, dlaczego jest idealnym składnikiem przeciwzmarszczkowym, przeciwtrądzikowym i redukującym przebarwienia, a także jak bezpiecznie rozpocząć jego stosowanie. Podkreślają konieczność budowania tolerancji, obalają mit o uczuleniu oraz wyjaśniają, dlaczego ważne jest intensywne nawilżanie, stosowanie retinolu na noc i z jakimi schorzeniami skóry należy go unikać. Na koniec omawiają różnice między pielęgnacją domową a zabiegami gabinetowymi oraz zasady stosowania retinolu latem.
Dr Kasia: Retinol, HIT czy KIT? Aby odpowiedzieć na to pytanie, do podcastu, jako ekspertkę, zaprosiłam Karolinę Fiołek, doświadczoną kosmetolog. Karolino, czy możesz nam powiedzieć, czym tak naprawdę jest ten retinol, o którym każda kobieta czyta, marzy i chce zacząć stosować?
Karolina: Tak, zdecydowanie jest to jedna z moich ulubionych substancji! Retinol to pochodna witaminy A. To prawda, że wiele kobiet o nim marzy, ale równie dużo się go boi. Z czego to właściwie wynika? Najczęściej w gabinecie słyszę, że problem pojawił się, bo pacjentki zaczęły stosować retinol na własną rękę, bez żadnej konsultacji, po przeczytaniu różnych dziwnych informacji w internecie. To nie zawsze się udaje i nie zawsze przynosi oczekiwane rezultaty.
Dr Kasia: A mogłabyś nam podpowiedzieć, jak właściwie zacząć tę przygodę z retinolem? Jak wybrać odpowiedni produkt? Widzimy, że na rynku mamy retinol, retinal – tego wszystkiego jest bardzo dużo. Jak samodzielnie wybrać produkt, który nam pomoże, a nie zaszkodzi?
Karolina: Na pewno, jeśli wybieramy produkt bez konsultacji w gabinecie kosmetycznym czy klinice, warto zacząć od zwrócenia uwagi na stężenie retinolu. Pamiętajmy, że mamy zarówno retinol, jak i retinal. Różnica polega na tym, że retinol musi przekształcić się w skórze w kwas retinowy tylko raz, natomiast retinal aż dwukrotnie. Retinal jest więc substancją odrobinę bardziej drażniącą skórę.
Musimy mieć świadomość tego, jaką mamy skórę: czy jest ona gruba, wrażliwa, czy cienka. W zależności od jej typu, musimy dobrać odpowiednie stężenie. Ważne jest też, jakie zabiegi kosmetologiczne lub z zakresu medycyny estetycznej robiliśmy wcześniej. Czy dopiero rozpoczynamy przygodę z retinolem i w ogóle z profesjonalnymi zabiegami? Jeżeli skóra nie jest do tego przygotowana, musimy zacząć naprawdę bardzo bezpiecznie.
Dr Kasia: A co to znaczy „bardzo bezpiecznie”? Czy możemy po prostu kupić produkt i stosować go codziennie, czy może raz w tygodniu? Co zaleciłabyś osobie początkującej, powiedzmy z młodą skórą, w wieku 30 plus?
Za chwilę będę chciała się do Ciebie zapytać, czy to jest produkt dobry dla osób też młodych, czy tylko dla osób starszych. Ale jak tym osobom początkującym zaleciałabyś stosowanie substancji z retinolem?
Karolina: Zdecydowanie należy zacząć od niższych stężeń. Młoda skóra nie jest przeciwwskazaniem do stosowania retinolu. Pamiętajmy, że działa on też świetnie przeciwtrądzikowo. Mówimy tu o osobach w wieku 16 plus. Spokojnie, w małych stężeniach, zaczęłabym najpierw od liposomalnej formy, ponieważ jest ona najłagodniejsza i od stężeń maksymalnie do 0,5%.
Oprócz samego retinolu, musimy mieć świadomość, że skóra po nim może się bardzo wysuszać i swędzieć. Dlatego w naszej pielęgnacji – którą stosujemy wieczorem, bo jest ryzyko, że w ciągu dnia pod wpływem promieni słonecznych retinol źle współgra – muszą znaleźć się też składniki bardzo nawilżające. Mam tu na myśli ceramidy i probiotyki. Nie możemy zapominać o intensywnym nawilżaniu skóry.
Dr Kasia: Powiedziałaś, że lepiej stosować retinol na wieczór. Czy możesz nam wyjaśnić, dlaczego?
Karolina: Z powodu promieniowania słonecznego. Jeśli zastosujemy retinol w ciągu dnia, szczególnie w tych większych stężeniach, promieniowanie może wywołać reakcję prowadzącą do powstania przebarwień. Dlatego pora nocna jest tu kluczowa.
Dr Kasia: No właśnie, z jednej strony retinol jest rekomendowany dla osób, które chcą walczyć z przebarwieniami, a z drugiej może przyczynić się do ich powstawania. Czy w tym aspekcie to jest dobry produkt dla osób z przebarwieniami?
Karolina: Tak, to jest idealny produkt. Zazwyczaj preparaty, kremy czy serum, które mają w składzie retinol, zawierają również substancje, które będą nam rozjaśniały przebarwienia, takie jak niacynamid, witamina C czy bakuchiol. Będą one też działały, podobnie jak w przypadku trądziku, przeciwzapalnie. Oprócz działania przeciwtrądzikowego, retinol jest świetny na przebarwienia, a także działa anty-aging. To substancja, która działa tak naprawdę kilkutorowo.
Dr Kasia: Czyli poznałyśmy już jego zastosowanie jako substancji anty-agingowej, która redukuje drobne zmarszczki. Działa też wspomagająco przeciwtrądzikowo i wpływa na leczenie zmian trądzikowych, ponieważ wpływa na wydzielanie łoju. Działa również przeciwpigmentacyjnie, więc jest to substancja o szerokim zastosowaniu. Można by pomyśleć, że jest dla każdego. A powiedz, dla kogo nie jest to najlepszy produkt? Przy jakich skórach należy go wręcz unikać?
Karolina: Na pewno powinniśmy go unikać w przypadkach atopowego zapalenia skóry, egzemy czy łuszczycy. Według mnie, istnieje też pewien mit na temat trądziku różowatego. Kiedyś był on przeciwwskazaniem, ale najnowsze badania pokazują, że retinol bardzo dobrze się przy nim sprawdza. Pokazał, że pogrubia skórę, więc na delikatną, wrażliwą skórę z rumieniem działa nam przeciwzapalnie. A jak wiemy, każdy trądzik jest stanem zapalnym.
Dr Kasia: Jako dermatolog, często spotykam się z osobami, które po zastosowaniu retinolu przychodzą z hasłem: „Retinol mnie uczulił”. Czy mogłabyś obalić ten mit? To jest bardzo częsty powód złego stosowania retinolu na własną rękę. Takie pacjentki wołają o pomoc.
Karolina: Ja również mam dużo takich pacjentek. Podczas konsultacji zawsze przechodzimy przez ich pielęgnację i sposób stosowania. Kiedy pytam o retinol, często słyszę: „Nie, absolutnie! Stosowałam raz i nigdy więcej”. Ale dlaczego? Kiedy słyszę, że pacjentka nigdy go nie stosowała i zaczyna go używać codziennie w stężeniu 1%, a to jest bardzo wysokie stężenie, to po prostu nie ma siły, żeby nie pojawiła się nadwrażliwość, swędzenie, pieczenie czy nawet łuszczenie się skóry.
Najważniejsze jest to, aby uświadomić pacjenta, że tolerancję na retinol trzeba po prostu zbudować. To nie trwa tydzień czy dwa. Mówi się, że na wyższe stężenie możemy przejść dopiero po wykorzystaniu pierwszego opakowania stężenia, powiedzmy, 0,3%. Wprowadzamy go delikatnie: na początku dwa razy w tygodniu, w kolejnym tygodniu trzy razy. Chodzi o to, aby proces retinizacji w skórze mógł się stopniowo tworzyć. To nie jest krem z kolagenem czy kwasem hialuronowym, który możemy stosować codziennie, myśląc, że im więcej, tym lepiej. Wręcz przeciwnie. Czasami też stosujemy go za dużo, bo chcemy czuć ten produkt na twarzy, a tak naprawdę im mniej, tym lepiej, żeby jej nie „spalić”. A miałam takie przypadki.
Dr Kasia: Ja zawsze mówię, że reguła „im więcej, tym lepiej” obowiązuje w przypadku kosmetyków tylko przy jednym: kremie z filtrem SPF. Przy wszystkich innych – im mniej, tym lepiej. Ale to fakt, pacjentki lubią mieć wrażenie, że coś jest na tej twarzy. Dużo mówisz o tym, że skóra musi się przystosować, że proces retinizacji trwa. W takim razie, kiedy tak naprawdę pacjentka zobaczy efekty po retinolu? Jak długo trzeba czekać?
Karolina: Nie ma tu jednoznacznej odpowiedzi, ponieważ każda skóra jest inna i każdy pacjent jest inny. Jedna osoba zobaczy efekt po trzech tygodniach, a inna dopiero po dwóch miesiącach. To wszystko zależy od skóry, od wieku i też od problemów, z powodu których retinol został zastosowany. Są przypadki, i to niejedne, gdzie po zastosowaniu retinolu na trądzik następuje przejściowe pogorszenie – tak jak po Izoteku.
Dr Kasia: Tak, bo dochodzi do odblokowania. Wpływ retinolu na keratynizację jest jednym z jego zastosowań – skraca on przebudowę i powoduje złuszczanie. To może przejściowo wpłynąć na pojawienie się większej ilości zaskórników. Na piękną, gładką skórę musimy po prostu poczekać.
Karolina: Niestety nie każdy jest cierpliwy i przychodzi po miesiącu, mówiąc, że „nie działa, chce zmiany leczenia, te kremy są beznadziejne”
Dr Kasia: Tak. „A w ogóle tak dużo wydałam”. A jak jest właśnie z tą ceną? Czy retinol faktycznie powinien dużo kosztować? Mamy kremy tańsze i droższe. W moim odczuciu dobry produkt jest jednak nieco droższy. Jak Ty to postrzegasz?
Karolina: Powiem tak: dla jednego cena 200 zł to będzie dużo, a dla drugiego praktycznie nic, bo używa kremów za 1000 zł. Ciężko jest mi powiedzieć, co jest „tanie” a co „drogie”. Ale są preparaty, które kosztują 200-300 zł i są naprawdę bardzo dobre.
Dr Kasia: A czy taki produkt powinien mieć jakąś specjalną formułę? Czy rekomendujesz zazwyczaj kremy, które mają sam retinol, czy raczej jego różne pochodne? Jak wybrać? Jak nie pogubić się stojąc przed sklepową półką, gdzie jest tego całe mnóstwo?
Karolina: Teraz firmy prześcigają się w tym, kto wyprodukuje najlepszy i najlepiej, najtańszy produkt. Aczkolwiek, tak jak wspomniałam, na pewno musimy dobierać go do stanu swojej skóry. Jeżeli jest ona wrażliwa, wybieramy produkty z retinalem. Będzie działał szybciej, ale też mniej drażnił. Dla skór, które są już trochę zahartowane, wybieramy formy o wyższych stężeniach. Dla tych młodszych – formę liposomalną, bo dużo mniej drażni niż krem.
Co więcej, dla skór wrażliwych sprawdzi się metoda kanapkowa. Retinol nałożony na suchą skórę będzie działał dużo mocniej niż retinol nałożony na krem.
Dr Kasia: No właśnie, mogłabyś rozwinąć, na czym polega ta metoda kanapkowa? W internecie metod jest kilka: kanapkowa, nałożenie go na chwilę i zmycie, albo nałożenie na suchą skórę i przykrycie kremem. Jak powinniśmy go aplikować?
Karolina: Jestem zwolenniczką metody kanapkowej, ponieważ retinol i tak będzie działał. Kwestia tylko, czy podrażni nam tę skórę, czy nie. Jeśli nałożymy go na krem, będzie on po prostu mniej wysuszał i podrażniał skórę.
Dr Kasia: A co uważasz o formułach retinolu w płatkach? Możemy je kupić i zastosować na ciało czy szyję.
Karolina: Szczerze mówiąc, nie znam tej metody, więc nie będę wypowiadać się na temat, na którym się nie znam. Płatki uwielbiam, jeśli chodzi o pierwszy etap oczyszczania skóry, czyli te z kwasami, które będą działały seboregulująco. Uważam, że jest to dużo łatwiejsza i poręczniejsza forma oczyszczenia skóry. Płatków z retinolem nie znam, ale myślę, że może być to fajny wybór dla osób, które, tak jak ja, lubią płatkową formę jako tonizację skóry.
Dr Kasia: A co myślisz o stosowaniu retinolu na okolicę oka lub szyi? Czy to produkt tylko do twarzy?
Karolina: Nie, absolutnie! Szyja i okolice oka starzeją się najszybciej. Retinol jest substancją anty-aging, przeciwstarzeniową, więc idealnie sprawdzi się pod oko. Coraz więcej firm robi produkty, kremy czy serum, które mają po prostu niższe stężenie retinolu.
Dr Kasia: Jako doświadczony kosmetolog, jaką jedną, najważniejszą wiadomość chciałabyś przekazać osobom, które nas słuchają, jeśli chodzi o retinol?
Karolina: Przede wszystkim to, że to nie jest tak, że „retinol nie jest dla mnie”. Trzeba się zastanowić, co mamy w pielęgnacji, jak ona wygląda i czy w ogóle mamy miejsce na to, żeby go w nią „wcisnąć”. Nie chodzi o to, by to zrobić za wszelką cenę. Jeśli mamy sprawdzoną pielęgnację, retinol możemy wprowadzić, ale na przykład w formie zabiegów profesjonalnych. W gabinecie mamy zupełnie inne preparaty niż te dostępne w sklepach, stężenia są dużo wyższe. Taka terapia kilku zabiegów raz w roku zadziała nam lepiej i szybciej, a efekty będą o wiele fajniejsze.
Dr Kasia: A jeżeli chodzi o zabiegi i łączenie retinolu – czy fakt, że pacjentka stosuje retinol w domu, w tych niskich stężeniach, jest przeciwwskazaniem do wykonania profesjonalnych zabiegów?
Karolina: Absolutnie nie jest to przeciwwskazanie. Może go sobie stosować dalej. Natomiast nawet jeśli jest zahartowana i używa na przykład 1% retinolu w domu, my w gabinecie mamy 4% retinol wzmocniony o czynniki wzrostu. Ten zabieg będzie działał dużo mocniej. Możemy go jeszcze wzmocnić np. o mikronakłuwanie. Trzy takie zabiegi robione co miesiąc dadzą efekt w trzy miesiące, który pacjentka uzyskałaby w kilka lat.
Dr Kasia: Niektóre Panie mówią, że to jest substancja, którą będą stosowały całe życie. A jak jest z jego zastosowaniem w lecie? Czy rekomendujesz odstawić go na sezon wiosenno-letni, czy stosować cały rok?
Karolina: To jest bardzo częste pytanie. Wiele pacjentek nie chce robić zabiegów w kwietniu, bo za chwilę będzie słonecznie. To nie jest tak, że lato jest przeciwwskazaniem. Wszystko zależy od pacjenta. Jeżeli jest świadomy, stosuje filtry i je reaplikuje, nie ma żadnych przeciwwskazań. Musimy tylko trochę obniżyć to stężenie, żeby nie nabawił się przebarwień. Przed wyjazdem na wakacje w nasłonecznione miejsce, mimo filtrów, jednak na ten miesiąc wcześniej bym go odstawiła.
Dr Kasia: Karolino, bardzo Ci dziękuję.
Karolina: Ja również. Mam nadzieję, że trochę rozjaśniłyśmy naszym przyszłym i obecnym pacjentkom to, jak go stosować.
Dr Kasia: Dokładnie. I że rozwiałyśmy te wątpliwości, które się pojawiają. A oczywiście, że jeżeli mają więcej pytań, to zachęcamy do konsultacji i do spotkania się na żywo
Karolina: Ja również zapraszam i dziękuję bardzo za spotkanie.
Zapraszamy również do zapoznania się z poniższymi artykułami:
- Zasada M, Budzisz E. Retinoids: active molecules influencing skin structure formation in cosmetic and dermatological treatments. Postepy Dermatol Alergol. 2019 Aug;36(4):392-397. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6791161/
- Farris P. SUPPLEMENT ARTICLE: Retinol: The Ideal Retinoid for Cosmetic Solutions. J Drugs Dermatol. 2022 Jul 1;21(7):s4-s10. https://jddonline.com/articles/supplement-article-retinol-the-ideal-retinoid-for-cosmetic-solutions-S1545961622S00s4X/
- Narsa AC, Suhandi C, Afidika J, Ghaliya S, Elamin KM, Wathoni N. A Comprehensive Review of the Strategies to Reduce Retinoid-Induced Skin Irritation in Topical Formulation. Dermatol Res Pract. 2024 Aug 17;2024:5551774. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1155/2024/5551774
