Łysienie telogenowe – przyczyny, objawy i czas odrastania włosów

Włosy zostają na szczotce, w odpływie, na poduszce. Nie wypadają w jednym miejscu, tylko równomiernie z całej głowy. Nie ma zakoli czy placków, a mimo to warkocz jest wyraźnie cieńszy, a przedziałek szerszy. Tak najczęściej wygląda łysienie telogenowe. To rozlana, niebliznowaciejąca postać utraty włosów, w której mieszki nie ulegają zniszczeniu, tylko masowo przechodzą do fazy spoczynku. Proces jest zwykle odwracalny, choć odrost wymaga czasu. 

Z tego artykułu dowiesz się:

• Na czym polega mechanizm przejścia włosów do fazy telogenu?
• Dlaczego włosy wypadają dopiero kilka miesięcy po zdarzeniu, które to wywołało?
• Jak odróżnić łysienie telogenowe od androgenowego i plackowatego?
• Które badania mają uzasadnienie, a które są zlecane bez potrzeby?

Czym jest faza telogenu?

Każdy mieszek włosowy pracuje w cyklu. Faza anagenu to okres aktywnego wzrostu, trwający na skórze głowy około 4 lat. Po niej następuje krótka faza przejściowa, a następnie telogen, czyli spoczynek trwający około 4 miesięcy. Pod spoczywającym włosem zaczyna rosnąć nowy, który ostatecznie wypycha stary na zewnątrz .

U osoby zdrowej w fazie wzrostu znajduje się około 85% włosów, a w fazie spoczynku około 15% . Ponieważ mieszki pracują niezależnie od siebie, wypadanie rozkłada się równomiernie w czasie i pozostaje niezauważalne.

Na czym polega telogenowe wypadanie włosów?

Do wypadania telogenowego dochodzi wtedy, gdy silny bodziec metaboliczny, hormonalny lub farmakologiczny wytrąca dużą część mieszków z fazy wzrostu i przedwcześnie wprowadza je w spoczynek. Przy nasilonym obciążeniu organizmu do telogenu może przejść nawet około 70% włosów będących wcześniej w anagenie .

Same mieszki nie zostają uszkodzone, dlatego nie powstają blizny ani ogniska trwałego wyłysienia. Zmienia się natomiast synchronizacja cyklu – zamiast wypadać stopniowo, duża grupa włosów kończy spoczynek mniej więcej w tym samym czasie.

Po jakim czasie od choroby lub stresu wypadają włosy?

To jedna z ważniejszych informacji, bo bez niej pacjent szuka przyczyny w niewłaściwym miejscu. Ponieważ faza spoczynku trwa około 3 miesięcy, wypadanie zaczyna się zwykle dopiero dwa do trzech miesięcy po zdarzeniu, które je wywołało. Kiedy więc szukasz przyczyny, nie patrz na ostatnie dwa tygodnie, tylko cofnij się o kwartał – infekcja z gorączką, zabieg operacyjny, poród, zmiana leków, restrykcyjna dieta. To opóźnienie tłumaczy też, dlaczego wypadanie potrafi nasilić się w momencie, gdy życie już się uspokoiło.

Najczęstsze przyczyny telogenowego wypadania włosów

Do najczęściej opisywanych czynników wyzwalających należą:

• gorączka i przebyte infekcje, w tym o ciężkim przebiegu,
• zabiegi operacyjne i urazy,
• poród, czyli łysienie poporodowe wynikające ze zmiany stężenia estrogenów,
• szybka i znaczna redukcja masy ciała oraz diety ubogoenergetyczne,
• niedobór żelaza,
• zaburzenia czynności tarczycy,
• przewlekły stres o dużym nasileniu,
• rozpoczęcie lub odstawienie niektórych leków, w tym preparatów hormonalnych.

Wyróżnia się też postać przewlekłą, o powolnym początku, trwającą powyżej 6 miesięcy, w której uchwycenie pojedynczego czynnika wyzwalającego bywa niemożliwe .

Łysienie telogenowe – objawy. Na co zwrócić uwagę?

Charakterystyczne jest rozlane przerzedzenie obejmujące całą skórę głowy, a nie wybrane okolice. Nie powstają ogniska całkowitego wyłysienia ani zakola. Pacjenci najczęściej zauważają zwiększoną liczbę włosów wypadających przy myciu i czesaniu, cieńszy warkocz lub kucyk oraz krótkie włosy odrastające przy linii czoła w fazie zdrowienia. Skóra głowy pozostaje niezmieniona – bez zaczerwienienia, łuszczenia i bez zaniku ujść mieszkowych. Część osób zgłasza także tkliwość lub pieczenie skóry głowy, opisywane jako trichodynia.

Łysienie telogenowe a androgenowe i plackowate

Rozróżnienie tych trzech postaci jest podstawą, bo prowadzą do zupełnie różnego postępowania.

• Łysienie telogenowe – wypadanie rozlane, obejmujące całą głowę, o nagłym początku, zwykle powiązane z konkretnym wydarzeniem sprzed kilku miesięcy. Grubość włosów pozostaje podobna.
• Łysienie androgenowe – proces powolny, o określonym wzorcu – u kobiet poszerzenie przedziałka w okolicy szczytowej, u mężczyzn zakola i przerzedzenie na czubku głowy. Włosy stopniowo cieńczeją, co w badaniu trichoskopowym widać jako zróżnicowanie grubości łodyg.
• Łysienie plackowate – wyraźnie odgraniczone ogniska całkowitego wyłysienia, zwykle okrągłe lub owalne, o podłożu autoimmunologicznym.

Dwie pierwsze postacie mogą występować jednocześnie, a łysienie telogenowe bywa tym, co ujawnia wcześniej niezauważone łysienie androgenowe. Dlatego ocena wymaga badania, a nie porównania własnych zdjęć z internetowymi.

Jak rozpoznać łysienie telogenowe? Badanie trichoskopowe

Trichoskopowe badanie włosów polega na oglądaniu skóry głowy i łodyg w wielokrotnym powiększeniu. Jest nieinwazyjne i bezbolesne.

Lekarz ocenia zagęszczenie włosów, zróżnicowanie ich grubości, obecność włosów odrastających, stan ujść mieszkowych oraz cechy stanu zapalnego. W łysieniu telogenowym obraz skóry głowy pozostaje w zasadzie prawidłowy, bez zaniku ujść i bez okołomieszkowego złuszczania, a rozpoznanie stawia się w połączeniu z wywiadem i obrazem klinicznym. Trichoskopia pozwala też wychwycić współistniejące łysienie androgenowe lub plackowate.

Badanie jest elementem diagnostyki łysienia i zwykle wykonuje się je podczas konsultacji trychologicznej. Biopsja skóry głowy w typowym łysieniu telogenowym jest rzadko potrzebna. Rozważa się ją przy wątpliwościach diagnostycznych lub podejrzeniu innego rozpoznania.

Jakie badania laboratoryjne mogą być potrzebne?

Zakres badań laboratoryjnych ustala lekarz na podstawie wywiadu. Najczęściej rozważa się morfologię krwi, ocenę gospodarki żelazowej oraz badanie czynności tarczycy.

Przy ocenie gospodarki żelazowej sama ferrytyna nie zawsze wystarcza. Jej niskie stężenie wskazuje na niedobór żelaza, jednak prawidłowy lub podwyższony wynik nie zawsze go wyklucza – ferrytyna jest białkiem ostrej fazy i może wzrastać m.in. podczas stanu zapalnego. W takich sytuacjach lekarz może uwzględnić również wysycenie transferyny (TSAT) oraz markery stanu zapalnego, np. CRP, i interpretować wyniki łącznie .

Osobna uwaga dotyczy rozbudowanych paneli witaminowo-mineralnych. W badaniu porównującym pacjentki z przewlekłym łysieniem telogenowym z grupą kontrolną nie stwierdzono różnic w zakresie hemoglobiny, ferrytyny, witaminy B12, witaminy D, miedzi ani biotyny; różnice dotyczyły wyłącznie cynku i selenu . To argument przeciwko zlecaniu wszystkiego na wszelki wypadek i przeciwko suplementowaniu bez potwierdzonego niedoboru.

Czy utracone włosy odrosną?

W typowym łysieniu telogenowym mieszki pozostają zachowane, dlatego rokowanie co do odrostu jest dobre. Nie jest to jednak gwarancja ani obietnica konkretnego terminu. Na rokowanie wpływa kilka rzeczy:

• czy przyczyna została usunięta, 

• jak długo działała, 

• czy współistnieje łysienie androgenowe,

• wiek pacjenta. 

Przy współistniejącym łysieniu androgenowym część utraconej gęstości może nie wrócić do stanu sprzed epizodu, ponieważ nakłada się na proces postępujący niezależnie. Pierwsze odrastające włosy bywają widoczne jako krótkie, cieńsze łodygi przy linii czoła. To dobry znak, choć zauważalna poprawa gęstości wymaga zwykle kilku miesięcy więcej.

Jak leczyć łysienie telogenowe?

Postępowanie w łysieniu telogenowym opiera się przede wszystkim na usunięciu czynnika wyzwalającego, jeśli da się go zidentyfikować i jeśli podlega korekcie. Wyrównanie niedoboru żelaza, uregulowanie czynności tarczycy, weryfikacja przyjmowanych leków we współpracy z lekarzem prowadzącym czy zmiana restrykcyjnej diety mają tu większe znaczenie niż jakikolwiek preparat stosowany miejscowo.

Terapia łysienia w tej postaci pełni funkcję wspomagającą, a jej zakres lekarz dobiera indywidualnie po ustaleniu rozpoznania. Suplementacja ma uzasadnienie wtedy, gdy niedobór został potwierdzony badaniem. Przyjmowanie preparatów „na włosy” bez takiego potwierdzenia nie przyspiesza odrostu, a przy niektórych składnikach może zaburzać wyniki badań laboratoryjnych wykonywanych później.

Umów konsultację trychologiczną i sprawdź, co może nasilać wypadanie włosów oraz jak wspierać ich prawidłowy odrost!

FAQ – najczęściej zadawane pytania

1. Hughes E.C., Syed H.A., Saleh D., Telogen Effluvium, StatPearls, aktualizacja 01.05.2024, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK430848/..
2. Durusu Turkoglu I.N., Turkoglu A.K., Soylu S. i wsp., A comprehensive investigation of biochemical status in patients with telogen effluvium: Analysis of Hb, ferritin, vitamin B12, vitamin D, thyroid function tests, zinc, copper, biotin, and selenium levels, Journal of Cosmetic Dermatology 2024;23(12):4277–4284, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC11626366/.
3. Bin Dayel S., Hussein R.S., Atia T. i wsp., Is thyroid dysfunction a common cause of telogen effluvium? A retrospective study, Medicine (Baltimore) 2024;103(1):e36803, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38181279/.